۱۲ روز؛ یک ایران

یادداشت؛ نبض آذربایجان ـ سعید رنجبر: جنگ، جامعه را در سخت‌ترین شرایط محک می‌زند. وقتی صدای آژیر و انفجار بلند می‌شود، ترس می‌تواند آدم‌ها را از هم دور کند؛ اما گاهی بحران، چهره دیگری از جامعه را هم آشکار می‌کند.

در جنگ ۱۲ روزه، گزارش‌هایی از کمک مردم به یکدیگر و حتی همراهی با نیروهای آتش‌نشانی و امدادی در مناطق آسیب‌دیده منتشر شد؛ مردمی که در شرایط ناامن، به جای تماشای بحران، بخشی از راه‌حل آن شدند.

این تصویر شاید از دور ساده به نظر برسد، اما معنای بزرگی دارد:جامعه ایران در لحظه خطر، هنوز توان کنش جمعی دارد.

این همان نقطه‌ای است که مفهوم «وحدت ملی» از یک شعار فاصله می‌گیرد.

وحدت فقط کنار هم ایستادن در یک مراسم یا تکرار یک جمله مشترک نیست؛ وقتی معنا پیدا می‌کند که انسان در سخت‌ترین شرایط، دیگری را رقیب یا غریبه نبیند.

جنگ ۱۲ روزه چنین لحظاتی را آشکار کرد؛ اما مسئله مهم‌تر، بعد از جنگ آغاز می‌شود.

اگر همدلی فقط هنگام تهدید فعال شود، سرمایه‌ای موقت خواهد بود. ارزش واقعی آن زمانی مشخص می‌شود که همین ظرفیت در روزهای عادی نیز به کار بیاید؛ برای حل مسئله، کمک به دیگری و عبور از بحران‌های اقتصادی و اجتماعی.

سؤال اصلی همین‌جاست:چرا باید برای متحد شدن، حتماً در بحران باشیم؟

کشوری که در روزهای جنگ می‌تواند برای حفظ جان انسان‌ها کنار هم قرار بگیرد، در روزهای صلح نیز می‌تواند همین سرمایه را برای حل مسائل مشترک به کار بگیرد.

از این منظر، بزرگ‌ترین درس جنگ ۱۲ روزه شاید خود جنگ نباشد؛ شناخت ظرفیت اجتماعی‌ باشد که در دل آن آشکار شد.

گزارش‌های منتشرشده پس از جنگ نیز از شکل‌گیری کنش‌های خودجوش مردمی و همگرایی گروه‌های مختلف اجتماعی سخن گفته‌اند؛ ظرفیتی که می‌تواند از واکنش به بحران، به مشارکت در حل مسئله تبدیل شود.

اما این اتفاق خودبه‌خود پایدار نمی‌ماند.

اعتماد عمومی باید تقویت شود؛ صدای مردم باید شنیده شود؛ مشارکت اجتماعی باید جدی گرفته شود و رسانه‌ها به جای عمیق‌تر کردن شکاف‌ها، امکان گفت‌وگو را بیشتر کنند.

مطالبه روشن است:سرمایه اجتماعی شکل‌گرفته در جنگ ۱۲ روزه نباید فقط ثبت و روایت شود؛ باید به یک برنامه ملی برای تقویت مشارکت اجتماعی در روزهای پس از بحران تبدیل شود.

یعنی مردم فقط هنگام تهدید، «همراه» تلقی نشوند؛ در حل مسائل کشور نیز شریک باشند.این تفاوت کوچکی نیست.

وقتی جامعه فقط در زمان بحران به میدان می‌آید، انسجام یک واکنش است؛ اما وقتی مردم در تصمیم‌سازی، حل مسئله و مسئولیت اجتماعی نقش پیدا می‌کنند، انسجام به سرمایه ملی تبدیل می‌شود.

جنگ ۱۲ روزه نشان داد ایران در برابر تهدید خارجی می‌تواند یک «ما» باشد.آزمون بزرگ‌تر اما اکنون است:آیا می‌توانیم همین «ما» را در روزهای بدون جنگ هم حفظ کنیم؟

اگر پاسخ مثبت باشد، دستاورد ۱۲ روز فقط عبور از یک بحران نظامی نیست؛ تبدیل یک همدلی مقطعی به سرمایه‌ای ماندگار برای ایران است.

۱۲ روز جنگ تمام شد؛ اما «با هم ماندن» نباید تمام شود.