ارس؛ مرزی برای ماندن، نه فقط عبور

یادداشت؛ نبض آذربایجان ـ سعید رنجبر: مرز اگر فقط محل عبور باشد، یک خط روی نقشه است؛ اما وقتی مسافر در آن می‌ماند و کالا در آن ارزش می‌گیرد، مرز به موتور توسعه تبدیل می‌شود.

ارس از این نظر یک مزیت کم‌نظیر دارد؛ در جلفا، رود ارس، بازار، صنعت و مجموعه‌ای از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی در کنار هم قرار گرفته‌اند. سنت‌استپانوس، آسیاب خرابه و ساحل ارس، تنها چند نمونه از این ظرفیت‌اند.

اما داشتن جاذبه، بازار و مرز، به‌تنهایی توسعه نمی‌سازد؛ این ظرفیت‌ها باید به یکدیگر وصل شوند.

مسافری را تصور کنیم که وارد جلفا می‌شود، از سنت‌استپانوس دیدن می‌کند و چند ساعت بعد منطقه را ترک می‌کند. حضور او در آمار ثبت می‌شود؛ اما اگر همان سفر به اقامت، غذای محلی، خرید، بازدید از جاذبه‌های دیگر و استفاده از خدمات بومی منجر شود، سفر از یک «ورود» به یک چرخه اقتصادی تبدیل خواهد شد.

پس سؤال ارس فقط این نیست:چگونه گردشگر بیشتری بیاوریم؟

سؤال مهم‌تر این است:چگونه از هر گردشگر، ارزش بیشتری برای ارس بسازیم؟

به همین دلیل، تعداد ورودی نباید تنها معیار موفقیت گردشگری باشد. مدت اقامت، میزان هزینه‌کرد و سهم کسب‌وکارهای محلی از گردشگری نیز باید در ارزیابی عملکرد منطقه دیده شود.

اقتصاد ارس نیز با همین منطق قابل سنجش است. صادرات منطقه در هفت‌ماهه نخست ۱۴۰۴ به ۱۸۲ میلیون دلار رسید. این رقم نشان‌دهنده قدرت تجاری ارس است؛ اما برای منطقه‌ای آزاد، خروج کالا پایان مسیر نیست.

سؤال مهم‌تر این است:چه مقدار از ارزش نهایی کالا در خود ارس ساخته می‌شود؟

اگر تولید، فرآوری، بسته‌بندی و خدمات صادراتی در منطقه گسترش پیدا کند، بخشی از ارزش اقتصادی کالا و اشتغال نیز در ارس باقی می‌ماند.

اینجاست که گردشگری و تجارت به یک نقطه مشترک می‌رسند:ارزش باید در ارس بماند.

گردشگر باید بیشتر بماند؛ سرمایه باید به فعالیت مولد برسد؛ و کالا باید با ارزش افزوده بیشتری از منطقه خارج شود.

مطالبه مشخص

در گردشگری، عملکرد ارس باید علاوه بر تعداد ورودی، با مدت اقامت، هزینه‌کرد گردشگر و سهم کسب‌وکارهای محلی سنجیده شود.

در اقتصاد نیز سهم ارزش افزوده و اشتغال ایجادشده در داخل منطقه از فعالیت‌های صادرات‌محور باید به یکی از شاخص‌های ارزیابی تبدیل شود.

این نگاه، ارس را از رقابت بر سر «تعداد» به رقابت بر سر «اثر» می‌برد چون مسئله ارس کمبود ظرفیت نیست؛ مسئله، تبدیل ظرفیت به منفعت پایدار برای منطقه است.

نزدیک به ۳ میلیون گردشگر، یک بازار بالقوه است و ۱۸۲ میلیون دلار صادرات، یک ظرفیت اقتصادی است اما موفقیت واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که بخشی از این اعداد در خود ارس بماند؛ در اقامت، کسب‌وکار، تولید، ارزش افزوده و اشتغال.

ارس زمانی پیشران اقتصادی و گردشگری شمال‌غرب کشور می‌شود که مسافر فقط وارد نشود و کالا فقط عبور نکند؛ هر دو باید بخشی از ارزش خود را در ارس جا بگذارند.